Η εισήγηση της Ιωάννας Χατζηλία
Αγαπητές φίλες, αγαπητοί φίλοι
Σας καλωσορίζουμε στην αποψινή μας συνάντηση. Η Λέσχη Ανάγνωσης της Κουκίδας υποδέχεται με ιδιαίτερη χαρά τον καταξιωμένο συγγραφέα κ. Μίνω Ευσταθιάδη, που αποδέχθηκε ευγενικά την πρόσκληση να μας μιλήσει για το νέο του βιβλίο «Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους», το οποίο βρίσκεται ήδη στις προθήκες των βιβλιοπωλείων από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
Η αλήθεια, εν τούτοις, είναι λίγο διαφορετική. Είναι ο κ. Ευσταθιάδης που από την κοιλιά του κτήνους μας έστειλε ένα μήνυμα, μία ευθεία πρόκληση. Άφησε στα χέρια μας ένα καθηλωτικό αφήγημα, έβαλε σε σκληρή δοκιμασία την κρίση μας, μας κάλεσε να υπολογίσουμε το συναισθηματικό μας έρμα, έστρεψε έναν καθρέφτη προς το μέρος μας για να αναμετρηθούμε με αξίες και κοινωνικές συμβάσεις.
Υπάρχει, όμως, και μια άλλη εξίσου σημαντική πλευρά.
Μια τυχαία συνάντηση στο Παρίσι πριν από μερικά χρόνια στο πλαίσιο ενός φεστιβάλ βιβλίου, μια συζήτηση μεταξύ φίλων για τις αστυνομικές ιστορίες που η πραγματικότητα ξεπερνά την φαντασία, η ζωντανή αφήγηση ενός μάρτυρα μιας υπόθεσης που δύσκολα θα την πίστευε κανείς, ήταν το έναυσμα για τον Μίνω Ευσταθιάδη να αναζητήσει το επόμενο μυθιστόρημά του.
Όταν η ζωή πετάει το γάντι στην λογοτεχνία, τότε χάνει ο συγγραφέας. Σωστά; Λάθος. Κερδισμένη βγαίνει η ψυχή. Ό,τι γράφεται από την κοιλιά του κτήνους αφορά την ψυχή μας.
Ο Μίνως Ευσταθιάδης διαθέτει την συγγραφική δεινότητα να χαρτογραφεί με ακρίβεια τα άδυτα της ανθρώπινης φύσης. Να σκύβει με σεβασμό πάνω από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας του, θύματα και θύτες. Να αφήνει τον αναγνώστη του να ακολουθήσει τη δική του λογική, ηθική και ενσυναίσθηση για να ξεδιαλύνει τον ιστό της αλήθειας, εκεί όπου κυριαρχεί η άβυσσος.
Ας ξετυλίξουμε το νήμα. Που τελειώνει η πραγματικότητα και που αρχίζει η μυθοπλασία;
Βαυαρία, 1981: Η Ούρσουλα Χέρμαν, ένα δεκάχρονο κορίτσι, θύμα μιας αποτρόπαιης απαγωγής, εξαφανίζεται στο δάσος της λίμνης Άμερ.
Μόναχο, 2006: Η Σαρλότε Μπέρινγκερ, εξηντάχρονη εύπορη χήρα ενός επιχειρηματία, βρίσκεται δολοφονημένη με πρωτοφανή αγριότητα στο πολυτελές ρετιρέ της.
Δύο αληθινά εγκλήματα στην καρδιά της ευνομούμενης, ευημερούσας και ασφαλούς Γερμανίας.
Ένα συναρπαστικό βιβλίο, που συνδυάζει το αστυνομικό με το δικαστικό μυθιστόρημα και ξεπερνάει τα συμβατικά όρια της αστυνομικής λογοτεχνίας.
Ο Φρέντι Τάλας, ανιψιός και μοναδικός κληρονόμος της διάσημης, ζάμπλουτης και αυταρχικής Σαρλότε, βασικός ύποπτος και κατηγορούμενος για την βάναυση δολοφονία της, δικάζεται και καταδικάζεται σε ισόβια.
Ο Αρτούρο Ζαμιάτιν, πρώην χίπης, κρίνεται ένοχος και καταδικάζεται σε ισόβια για την στυγερή απαγωγή, τον εγκλεισμό σ’ έναν ξύλινο κλωβό και την δολοφονία της μικρής Ούρσουλας, η οποία μένει στην σοκαρισμένη μνήμη της Γερμανικής κοινωνίας με το ανατριχιαστικό προσωνύμιο «το κορίτσι στο κιβώτιο».
Το 2022, ο Μίνως Ευσταθιάδης παίρνει άδεια εισόδου στη φυλακή υψίστης ασφαλείας του Στράουμπινγκ στη Γερμανία για να συναντήσει τον ισοβίτη Φρέντι Τάλας. Η δραματική συνέντευξη οδηγεί σε λαβύρινθους ερωτημάτων. Είναι ο κρατούμενος ένας αμετανόητος φονιάς ή το τραγικό θύμα μιας αδιανόητης δικαστικής πλάνης; Οι εκμυστηρεύσεις του Τάλας θα φέρουν τον συγγραφέα βήμα – βήμα στο «δάσος της Ούρσουλας» και σε μια ακόμα πολύκροτη δίκη, όπου ο παραλογισμός και ο τρόμος έτριξαν τα θεμέλια ολόκληρου του δικαστικού συστήματος με τελικό αποτέλεσμα την καταδίκη ενός πιθανόν αθώου, την ύπαρξη ενός ακόμη δικαστικού λάθους.
Δύο φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους σκοτεινές δικαστικές υποθέσεις, που συγκλόνισαν την Γερμανική κοινή γνώμη.
Μία εξαιρετικής σύλληψης συγγραφική σύνδεση των δύο εγκλημάτων, που ενώ διαδραματίζονται σε διαφορετικές δεκαετίες και σε διαφορετικούς τόπους, ενσωματώνονται σε μια ενιαία πνιγηρή και εφιαλτική πλοκή.
Ο συγγραφέας διασταυρώνεται με τον δημοσιογράφο, ο ερευνητής εναλλάσσεται με τον δικηγόρο. Ο Μίνως Ευσταθιάδης τολμά και γίνεται χαρακτήρας του έργου του, αποκτά ρόλο στην μυθοπλασία την ίδια στιγμή που λειτουργεί ως καταλύτης για την διερεύνηση των υποθέσεων.
Σε αυτό το σταυροδρόμι, η συγγραφική δεξιότητα θέτει σε εγρήγορση τον αναγνώστη και στρέφει την σκέψη του σε ερωτήματα που αμείλικτα περιμένουν μια απάντηση. Αν η καμπή της αφήγησης ήταν η συνάντηση μεταξύ του κρατούμενου και του συγγραφέα, τα αλληλοεμπλεκόμενα ερωτηματικά που ορθώνονται από κάθε πλευρά και των δύο υποθέσεων είναι η κινητήριος δύναμη που εξάπτει το ενδιαφέρον και ενσωματώνει στην πλοκή την αμφισβήτηση και την αμφιβολία για την καταδίκη των κατηγορουμένων, τις συγκεκριμένες δικαστικές αποφάσεις, την φύση της δικαιοσύνης και τον τρόπο απονομής της.
Η δύναμη των ερωτήσεων, άλλωστε, είναι γνωστή. Από τις σωστές ερωτήσεις αρχίζει μια έρευνα για την αλήθεια κι όχι από τις απαντήσεις. Όπως επίσης, δεν υπάρχει σύστημα, κοινωνικό, πολιτικό, δικαστικό, που να μην αισθάνεται εκνευρισμό και ανησυχία μπροστά σε μια ερώτηση κρίσεως.
Το βιβλίο του Μίνωα Ευσταθιάδη με την λιτή γραφή, την οικονομία στον λόγο, το νομικό ύφος, την ψύχραιμη ματιά μιας κάμερας ντοκυμαντέρ βρίθει από αυτές τις καίριες ερωτήσεις. Σπέρνει τα αν, τα μήπως και τα γιατί, προβληματίζει και προκαλεί το νου δίχως περιστροφές σε μια αναμέτρηση με πρόσωπα, καταστάσεις και συστήματα, με ιδέες και αξίες, εκεί που όλες οι βεβαιότητες μπορεί ή και πρέπει να ανατραπούν. Ακόμα και σε αυτές τις παύσεις, αυτή τη σιωπή που διαισθάνεται ο αναγνώστης πως φωλιάζει ανάμεσα στις λέξεις και υποδηλώνει την σεμνότητα και τον ψυχικό σύνδεσμο του συγγραφέα με όσα βίωσε στην πορεία του έργου του, υπάρχει η ένταση μιας ερώτησης που επίμονα περιμένει: Ποια είναι η αλήθεια; Ποιος αποφασίζει γι’ αυτήν; Ποιος χρειάζεται έναν τέλειο ένοχο; Ποιος έχει την εξουσία να τον επιβάλλει;
Ό,τι συντάραξε και στοίχειωσε την κοινή γνώμη της Γερμανίας για δεκαετίες, στάθηκε αφορμή για να αποκαλυφθούν τα τρωτά σημεία ενός δικονομικού συστήματος, που βασίζεται στην απόλυτη και ναρκισσιστική στιβαρότητά του. Ο συγγραφέας ανατέμνοντας λογοτεχνικά δύο αληθινά εγκλήματα, καταθέτει μία ρεαλιστική σπουδή για την πραγματική απονομή της Δικαιοσύνης, ειδικά όταν αυτή δεν υπηρετεί κατά σχήμα οξύμωρο έως και εξοργιστικό το Δίκαιο, αλλά τα καλά και συμφέροντα της καθεστηκυίας τάξης. Όταν αρχές και τεκμήρια του Δικαίου παύουν να υφίστανται ως ασήμαντες και αμελητέες παράμετροι, όπως το τεκμήριο της αθωότητας, η ενοχή πέραν πάσης προφανούς και λογικής αμφιβολίας, τότε ποιος μπορεί να νιώθει ήσυχος και ασφαλής; Όταν οι προκαταλήψεις, ο κίτρινος τύπος, οι προσωπικές φιλοδοξίες, η υπεράσπιση του κύρους μιας εξουσίας ανεξάρτητα από οποιοδήποτε κόστος ή τίμημα, στέκονται πάνω από κάθε κανόνα δικαίου και ηθικής, ποιος αισθάνεται αλώβητος και ικανοποιημένος;
Αν το μυθιστόρημα αυτό, αγαπητοί φίλοι, μας φέρνει στο νου την Δίκη του Κάφκα, ή την Χαμένη Τιμή της Καταρίνα Μπλουμ του Χάϊνριχ Μπελ, δεν είναι μόνο επειδή η Δικαιοσύνη αποτελεί θεμέλιο και μέτρο του πολιτισμού μας. Είναι επειδή γνωρίζουμε ότι ουσία της ύπαρξής μας αποτελεί η έννοια του Δικαίου. Χωρίς αυτήν κυριαρχεί το Απόλυτο Κακό.
Και το Απόλυτο Κακό δεν βρίσκεται μόνο ή απαραίτητα σε δύο αληθινά εγκλήματα που ένας ευαίσθητος άνθρωπος, πολυτάλαντος συγγραφέας, οξυδερκής αναλυτής τα συνέδεσε σ’ ένα αφήγημα. Εδραιώνεται στις τετριμμένες και επαναλαμβανόμενες ηθικές και πνευματικές αποτυχίες μιας κοινωνίας, που εθελοτυφλεί μπροστά στην αδυναμία της να αντιμετωπίσει τα λάθη της. Γιγαντώνεται με τις ουσιαστικές παραλείψεις, που ξεπερνιούνται εύκολα και γρήγορα ως μη σημαντικές και δευτερεύουσες, αρκεί να μην ανατρέπουν το αλάνθαστο του ισχυρού.
Ο Μίνως Ευσταθιάδης στάθηκε τόσο ουσιαστικός στην ανθρώπινη προσέγγισή του στο ζήτημα αυτό που δεν παρέλειψε να προσθέσει στον καμβά του έργου του και τους δεσμοφύλακες του Φρέντι Τάλας καθώς σε αυτό το σωφρονιστικό σύστημα αποτελούν εγκλωβισμένα μέλη της ίδιας φυλακής.
Έχει ιδιαίτερη βαρύτητα το γεγονός ότι ο συγγραφέας ολοκληρώνει την πλοκή, διατηρώντας αριστοτεχνικά την ισορροπία ανάμεσα σε ένα δικαστικό μυθιστόρημα, ταυτόχρονα φιλοσοφικό, αναπόδραστα καταγγελτικό, βαθιά υπαρξιακό. Και κυρίως, χωρίς να αποκαλύπτει την προσωπική θέση του ρητά, αφήνοντας τον αναγνώστη να προχωρήσει με τα δικά του όπλα και τις δικές του αντοχές μέχρι να δώσει απαντήσεις ή να θέσει νέες ερωτήσεις.
Στο εξώφυλλο του βιβλίου, αυτό το αθώο αγόρι περίκλειστο μέσα στο σκοτεινό πλαίσιο, έχω την αίσθηση πως είναι η συμβολική προβολή της κοινωνίας μας, η προέκταση της συνενοχής σ’ ένα ατιμώρητο έγκλημα. Από την άλλη για να δικαιωθεί η ζωή, αν υπάρχει φως στους ζοφερούς καιρούς, αυτό θα αναβλύζει από την Τέχνη.
Στη Λέσχη Ανάγνωσης έχουμε επιλέξει την λογοτεχνία όχι για να χρησιμοποιούμε την φαντασία ως μέσο υπεκφυγής από την πραγματικότητα, αλλά γιατί η τέχνη του λόγου είναι αναπόσπαστη από την αγάπη για τον άνθρωπο.
Αυτόν που ανάμεσα από τις σκιές και την ομίχλη, θα βρει το θάρρος να ρωτήσει: Ποιος είναι το Κτήνος;
Αυτόν που δεν θα διστάσει να υπερασπιστεί την τιμή της Δικαιοσύνης.
Σ’ αυτή την σύντομη παρουσίαση, χρησιμοποίησα την λέξη αλήθεια πολλές φορές. Γιατί πιστεύω ότι για να απαντήσουμε σε οτιδήποτε άλλο, πρέπει πρώτα να έχουμε προσπαθήσει τουλάχιστον ν’ απαντήσουμε στην ερώτηση: Τι είναι η αλήθεια;
κ. Ευσταθιάδη, διάβασα το βιβλίο σας σε μία νύχτα και πάλεψα μαζί του. Όταν έκλεισα την τελευταία σελίδα, λίγο πριν το ξημέρωμα, άκουσα τα τύμπανα να χτυπούν.
Σας ευχαριστώ.
