Γράφει η Ιωάννα Χατζηλία, συντονίστρια της Λέσχης Ενηλίκων της “Κουκίδας”
Τον Μάρτιο, η Λέσχη μας συνέχισε την λογοτεχνική της αναζήτηση στην Λατινική Αμερική με δύο εξαίρετα βιβλία. Στην Αργεντινή, μας μετέφερε η Selva Almada με το «Δεν είναι ποτάμι», των εκδόσεων Κλειδάριθμος και στην Χιλή, ο Roberto Bolaño με το «Νυχτωδία της Χιλής», των εκδόσεων Άγρα. Διαφορετικού ύφους μυθιστορήματα, καταγράφηκαν με πολλά θετικά σχόλια στις πιο σημαντικές μας αναγνώσεις.
Το «Δεν είναι ποτάμι» εκτυλίσσεται στον ποταμό Παρανά στην Αργεντινή και η αφήγηση, καθώς μετατοπίζεται σε μια αέναη ροή από το παρόν στο παρελθόν, μας αποκαλύπτει τον κόσμο, τον τρόπο ζωής και σκέψης, τις πληγές και τα τραύματα, όσων βρίσκονται γύρω από τις όχθες του. Το νερό του ποταμού κυλάει με την ιστορία και τις αναμνήσεις του Ενέρο και του Νέγρο, που μαζί με τον νεαρό Τίλο, γιο αδικοχαμένου φίλου τους, ψαρεύουν, πίνουν, χορεύουν, προσπαθούν να ξεπεράσουν το παρελθόν, να αναζητήσουν ένα νόημα ζωής. Αλλά το ποτάμι, ζωντανός οργανισμός, με τη δύναμη και τα πλάσματά του, τους συνδέει επίσης με τη ζωή και τις συνήθειες των ανθρώπων του τόπου που περιβάλλεται από αυτό. Στο προσκήνιο έρχονται οι πράξεις και οι συνέπειες που επιφέρει η συμπεριφορά τους, η ασέβεια προς τη φύση, με την σύγκρουση τελικά ανάμεσα σε ντόπιους και εισβολείς. Την ιστορία, ταυτόχρονα, διατρέχει μια απόκοσμη και μακάβρια ατμόσφαιρα, που υποδηλώνεται από το θάνατο δύο νεαρών κοριτσιών. Ιδιόμορφα μοτίβα που υφαίνονται μ’ έναν αριστοτεχνικό τρόπο γραφής, ισορροπούν την σκληρότητα και τη βία με την φιλία, την οικειότητα, την αγάπη. Η ευαισθησία και η ποιητική χροιά, η οικονομία και η σαφήνεια του λόγου μαγνητίζουν τον αναγνώστη από την αρχή της αφήγησης και όπως περνάει μπροστά του το ποτάμι, βλέπει να απογυμνώνεται η ψυχή των ανθρώπων. Η συγγραφική δεινότητα της Selva Almada, που της αρκεί μία φράση για να ανατρέψει σε μια στιγμή τον ήρεμο κόσμο των ηρώων της, ενεργοποιεί τον μαγικό ρεαλισμό της λατινοαμερικάνικης τεχνοτροπίας και μετατρέπει το ποτάμι σε ορόσημο ζωής και θανάτου. Είναι η ίδια η ζωή, που ρέει και δεν είναι ποτέ η ίδια. Είναι η άλλη πλευρά, που δεν παύει να είναι παντοτινά παρούσα. Η γήινη, συμπυκνωμένη γλώσσα της μετάφρασης από την Αγγελική Βασιλάκου συμβάλλει τα μέγιστα στην απόδοση αυτής της δυνατής νουβέλας.
Ο Roberto Bolaño, εμβληματικός μυθιστοριογράφος και ποιητής, με τη «Νυχτωδία της Χιλής», μας μετέφερε στις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας της χώρας του. Η Χιλή βρίσκεται κάτω από την αδίστακτη δικτατορία του Πινοσέτ και ο συγγραφέας εξαπολύει μία αφηγηματική καταιγίδα που δεν αφήνει τίποτα όρθιο ή όπως το ξέραμε. Στο πέρασμα αυτής της λογοτεχνικής λαίλαπας, ο αναγνώστης μένει καθηλωμένος από τον ανατρεπτικό και πυρετώδη λόγο, τη δύναμη των χαρακτήρων με τις αδιάκοπες ψυχολογικές μεταπτώσεις, το συγκλονιστικό της ιστορίας που βασίζεται σε πραγματικά, τραγικά γεγονότα. Δεν είναι μόνο η θλιβερή και αποτρόπαιη αλήθεια που αποκαλύπτεται αλλά ο συντριπτικός τρόπος γραφής και αναφοράς που ξεδιπλώνεται, ακολουθώντας την συνειδησιακή σύγκρουση του ιερέα Σεμπάστιαν Ουρούτια Λακρουά. Ο ιερέας, μέτριος ποιητής, μεγαλομανής κριτικός λογοτεχνίας, αφοσιωμένο μέλος του Opus Dei, ζει μια νύχτα αγωνίας, που ρίχνει φως σε ό,τι στοιχειώνει τον ίδιο και αμαυρώνει την χιλιανή ιστορία. Από τα μεγάλα ονόματα της λογοτεχνίας μέχρι τους στρατηγούς της Χούντας, από τα μαθήματα ιστορίας και αφηγηματικής φόρμας μέχρι τα απάνθρωπα βασανιστήρια, ο Bolaño καθοδηγεί τον αναγνώστη του μέσα από τους λαβυρίνθους της ανθρώπινης ψυχής και επαναδιατυπώνει ερωτήματα για την κρίση αρχών και αξιών, για τον ρόλο και την ουσία της ίδιας της λογοτεχνίας. Το επιμύθιο του εξαιρετικού Κρίτωνα Ηλιόπουλου ρίχνει φως σε αυτή την «χώρα της κόλασης» του Bolaño.
